Kontrast:
Rozmiar czcionki:
Odstępy:
  • TAB - Kolejny element
  • SHIFT + TAB - Poprzedni element
  • SHIFT + ALT + F - Wyszukiwarka
  • SHIFT + ALT + H - Strona główna
  • SHIFT + ALT + M - Zawartość strony
  • SHIFT + ALT + 1 do 3 - Wybór menu
  • ESC - Anulowanie podpowiedzi

Audyt krajobrazowy województwa wielkopolskiego

Logo audyt.png

Europejska Konwencja Krajobrazowa z 2000 roku (ratyfikowana przez Polskę w 2004 r.) wprowadziła konieczność zintegrowania działań na rzecz ochrony i kształtowania krajobrazu z polityką państwa na wszystkich szczeblach planowania – krajowego, regionalnego i lokalnego. Jako istotny element w tworzeniu i realizacji polityki krajobrazowej wskazano również udział społeczeństwa, organów samorządowych oraz wszystkich zainteresowanych stron.

Kompleksowe wdrożenie postanowień Europejskiej Konwencji Krajobrazowej do przepisów polskiego prawa nastąpiło poprzez przyjęcie ustawy z dnia 24 kwietnia 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem narzędzi ochrony krajobrazu (Dz.U. 2015 poz. 774) – tzw. ustawa krajobrazowa. Zapisy ustawy wprowadziły nowe narzędzia ochrony krajobrazu, którymi posługiwać się mają zarówno samorządy szczebla regionalnego jak i lokalnego. Jednym z nich jest audyt krajobrazowy, którego obowiązek sporządzenia spoczywa na samorządzie województwa. Celem opracowania tego dokumentu jest identyfikacja krajobrazów w skali regionu, ocena ich wartości, a także wyznaczenie krajobrazów priorytetowych.

Zarząd Województwa Wielkopolskiego na podstawie uchwały nr 1575/2016 z dnia 4 lutego 2016 roku w sprawie przystąpienia do sporządzenia audytu krajobrazowego dla województwa wielkopolskiego oraz wyznaczenia jednostki odpowiedzialnej za realizację zadania wskazał Wielkopolskie Biuro Planowania Przestrzennego w Poznaniu jako wykonawcę Audytu krajobrazowego województwa wielkopolskiego.

 


Audyt krajobrazowy to dokument uchwalany przez Sejmik Województwa stanowiący podstawę do podejmowania działań w zakresie ochrony i kształtowania krajobrazu w procesie planowania i zagospodarowania przestrzennego. Wnioski i rekomendacje sformułowane w audycie będą miały swoje odzwierciedlenie w dokumentach planistycznych poziomu regionalnego i lokalnego. Wzmocnią one także ochronę krajobrazu w obszarach objętych formami ochrony przyrody i zabytków t.j. w parkach narodowych i krajobrazowych, rezerwatach przyrody, obszarach chronionego krajobrazu i parkach kulturowych, a także będą mogły stanowić podstawę do prowadzenia polityki krajobrazowej w województwie.


 

Zdjęcie widok na rzekę

 

Zakres rzeczowy audytu krajobrazowego wynika z ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. 2021 poz.741). Zgodnie z art. 38a ust. 3 w audycie krajobrazowym określa się w szczególności:

  • Krajobrazy występujące na obszarze danego województwa.
  • Lokalizację krajobrazów priorytetowych.
  • Lokalizacje i granice obszarów prawnie chronionych:
    • parków kulturowych,
    • parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu,
    • obiektów znajdujących się na listach Światowego Dziedzictwa UNESCO, obszarów Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO (MaB) lub obszarów i obiektów proponowanych do umieszczenia na tych listach.
  • Zagrożenia dla krajobrazów priorytetowych oraz wartości krajobrazów w obrębie obszarów lub obiektów objętych formami ochrony.
  • Rekomendacje i wnioski dotyczące kształtowania i ochrony krajobrazów priorytetowych oraz w obrębie obszarów lub obiektów objętych formami ochrony.
  • Lokalne formy architektoniczne zabudowy w obrębie krajobrazów priorytetowych.

 


W Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2019 r. w sprawie sporządzania audytów krajobrazowych (Dz.U. 2019 poz.394) szczegółowo został określony sposób wykonania tego dokumentu – audyt krajobrazowy obejmuje następujące po sobie etapy:

  1. Identyfikacja i klasyfikacja krajobrazów.
  2. Charakterystyka zidentyfikowanych krajobrazów.
  3. Ocena zidentyfikowanych krajobrazów.
  4. Wskazanie krajobrazów priorytetowych.
  5. Wskazanie zagrożeń dla możliwości zachowania wartości krajobrazów priorytetowych oraz krajobrazów w obrębie obszarów chronionych.
  6. Sformułowanie rekomendacji i wniosków dotyczących kształtowania i ochrony krajobrazów priorytetowych oraz krajobrazów w obrębie obszarów chronionych.
  7. Określenie lokalnych form architektonicznych zabudowy dla krajobrazów priorytetowych.

W pierwszej części audytu następuje delimitacja krajobrazów, czyli podział przestrzeni województwa na krajobrazy, polega on na szczegółowej analizie pokrycia i użytkowania terenu w obrębie mezoregionu fizycznogeograficznego, przy uwzględnieniu jednolitości tła krajobrazowego oraz rzeźby terenu. Następnie zidentyfikowanym krajobrazom przypisuje się odpowiedni podtyp na podstawie klasyfikacji typologicznej krajobrazów określonej w rozporządzeniu.

Kolejnym etapem jest charakterystyka wyznaczonych krajobrazów polegająca na inwentaryzacji walorów krajobrazowych, która obejmuje: cechy przyrodnicze (m.in.: obszary chronione, typy siedliskowe lasu i drzewostanu, obiekty geologiczne i geomorfologiczne, korytarze ekologiczne oraz elementy liniowe np. zadrzewienia śródpolne, cieki), cechy kulturowe (zabytki oraz obiekty, które nie są uznane za zabytek, ale mające duże znaczenie dla wartości krajobrazu), cechy syntetyczne (cechy, które nie są bezpośrednio mierzalne, ale które mają wpływ na to, że krajobraz postrzegany jest jako tradycyjny).

Następnie na podstawie charakterystyki krajobrazów dokonuje się ich oceny. Polega ona na analizie cech analitycznych charakterystycznych typologicznie – przyrodniczych i kulturowych, cech syntetycznych oraz cech unikatowych, którym przypisuje się odpowiedni stan zachowania lub wykształcenia według ściśle określonych w rozporządzeniu zasad. Na bazie tej oceny w dalszej kolejności typuje się krajobrazy priorytetowe.

W kolejnym etapie sporządzania dokumentu, dla każdego krajobrazu priorytetowego oraz dla krajobrazów w obrębie obszarów prawnie chronionych, formułuje się zagrożenia dla możliwości zachowania ich wartości. Zidentyfikowanie zagrożeń dla poszczególnych krajobrazów jest kluczowym etapem przy sporządzaniu audytu krajobrazowego pozwalającym z jednej strony precyzyjnie formułować zapisy dotyczące ich eliminacji, z drugiej dającym możliwość prowadzenia skutecznych działań ochronnych.

Najważniejsza część audytu krajobrazowego to sformułowanie rekomendacji i wniosków dotyczących kształtowania i ochrony krajobrazów priorytetowych oraz krajobrazów w obrębie obszarów prawnie chronionych. Zapisy tej części audytu krajobrazowego delegowane są do dokumentów planistycznych zarówno szczebla regionalnego jak i lokalnego. Rekomendacje i wnioski będą dotyczyły ochrony i kształtowania wartości przyrodniczych oraz kulturowych (m.in. architektonicznych, urbanistycznych, ruralistycznych, w tym obszarów zabudowanych wyróżniających się lokalną formą architektoniczną), a także wartości estetyczno-widokowych (osi i punktów widokowych, przedpól ekspozycji) i będą odnosiły się zarówno do poziomu regionalnego jak i lokalnego. W ramach rekomendacji i wniosków zostaną określone kierunki i zasady kształtowania zabudowy, zagospodarowania i użytkowania terenów, zostaną wskazane obszary, które powinny zostać objęte formami ochrony przyrody lub ochrony zabytków, a także obszary objęte ochroną prawną, które wymagają pogłębionej analizy zasadności ich dalszej ochrony. Ważnym punktem tego etapu audytu jest wskazanie potencjalnych adresatów realizacji rekomendacji i wniosków.

Dla krajobrazów priorytetowych należy również określić lokalne formy architektoniczne zabudowy. Jako lokalną formę architektoniczną należy rozumieć wyjątkowe, w skali regionu, w tym krajobrazu priorytetowego, historyczne i kulturowe cechy zabudowy wykształcone w przestrzeni danego obszaru, wyróżniające się w sposób szczególny na tle innych obiektów. Zidentyfikowanie lokalnych form architektonicznych oraz sformułowanie dla nich zasad i warunków ochrony pozwoli na zachowanie często zagrożonych zniszczeniem wartości kulturowych, w których odczytać można historię osadnictwa i rozwoju poszczególnych miast i wsi. Presja inwestycyjna oraz prowadzona polityka przestrzenna często stanowi zagrożenie dla zachowania już nielicznych obiektów, które mają wpływ na postrzeganie obszaru jako tradycyjnego, swojskiego, z którym utożsamia się lokalna społeczność.


 

Audyt krajobrazowy podobnie jak inne dokumenty szczebla regionalnego objęty jest procedurą formalno-prawną określoną w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, której uczestnikami będą samorządy lokalne oraz inne instytucje biorące udział w tworzeniu lokalnych i regionalnych dokumentów planistycznych. Zgodnie z ustawą projekt audytu podlega opiniowaniu z:

  • regionalnym dyrektorem ochrony środowiska,
  • dyrektorami parków narodowych i krajobrazowych położonych w granicach województwa,
  • wojewódzkim konserwatorem zabytków,
  • radami gmin położonych na terenie województwa.

W następnym etapie procedury formalno-prawnej należy wypełnić obowiązek związany z zapewnieniem udziału społeczeństwa w jego sporządzeniu. W tym celu ogłasza się, w prasie regionalnej oraz przez obwieszczenie w urzędzie marszałkowskim i udostępnienie informacji w Biuletynie Informacji Publiczne, o wyłożeniu projektu do publicznego wglądu na co najmniej 7 dni przed dniem jego wyłożenia, które powinno trwać co najmniej 30 dni. W czasie wyłożenia i przez okres 14 dni po zakończeniu okresu wyłożenia można składać uwagi do projektu audytu krajobrazowego, które następnie zostaną rozpatrzone przez zarząd województwa.

Do wyłącznej kompetencji sejmiku województwa należy uchwalenie audytu krajobrazowego z jednoczesnym rozstrzygnięciem o sposobie rozpatrzenia nieuwzględnionych uwag.

 

Zdjęcie widok na panoramę miasta

 


Audyt krajobrazowy stanowi przedmiot regulacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i bezpośrednio wpływa na inne akty planowania przestrzennego takie jak:

  • plan zagospodarowania przestrzennego województwa, w którym uwzględnia się rekomendacje i wnioski zawarte w audycie krajobrazowym (art. 39 ust. 3 upzp).
  • studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, gdzie należy uwzględnić uwarunkowania wynikające z rekomendacji i wniosków zawartych w audycie krajobrazowym lub z określenia przez audyt krajobrazowy granic krajobrazów priorytetowych (art. 10 ust. 1 pkt 4a upzp) oraz kierunki zmian w strukturze przestrzennej gminy oraz w przeznaczeniu terenów wynikających z audytu krajobrazowego, uwzględniających bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę (art. 10 ust. 2 pkt 1 lit. a upzp).
  • miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w którym określa się obowiązkowo granice i sposoby zagospodarowania krajobrazów priorytetowych określonych w audycie krajobrazowym (art. 15 ust. 2 pkt 7 upzp).

 


Audyt krajobrazowy oddziałuje również na obszary chronione poprzez zapisy w ustawie o ochronie przyrody. Plan ochrony dla parku narodowego, rezerwatu przyrody oraz parku krajobrazowego sporządza się na okres 20 lat, z uwzględnieniem wyników audytu krajobrazowego (art. 20. ust. 1.pkt 6 uop), w tym min. poprzez:

  • wprowadzenie w planie ochrony parku krajobrazowego granic stref ochrony krajobrazów stanowiących w szczególności przedpola ekspozycji, osie widokowe, punkty widokowe oraz obszary zabudowane wyróżniające się lokalną formą architektoniczną, wyznaczonych w obrębie krajobrazów priorytetowych;
  • uchwałę sejmiku województwa, stanowiącej akt prawa miejscowego, wyznaczenie na obszarze chronionego krajobrazu, w granicach krajobrazów priorytetowych, strefy ochrony krajobrazu stanowiące w szczególności przedpola ekspozycji, osie widokowe, punkty widokowe oraz obszary zabudowane wyróżniające się lokalną formą architektoniczną, istotne dla zachowania walorów krajobrazowych obszaru chronionego krajobrazu (art. 23a. ust. 1 uop).

 


Audyt krajobrazowy wpływa również na zapisy uchwały reklamowej poprzez zapisy zawarte w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W art. 19 ust 1b pkt 3 tej ustawy wskazuje się, że w uchwale określającej zasady i warunki sytuowania obiektów małej architektury, tablic i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń uwzględnia się w szczególności wnioski i rekomendacje audytów krajobrazowych oraz plany ochrony parków krajobrazowych.


 

 


Powiązane artykuły:

Wersja XML